Spoiler: postać, która pojawia się w trakcie opowieści kliknij, żeby odsłonić
Żebrak
Zwykle na swoim miejscu.
Co woła, gdy przechodzisz
- „Kreta, szeroka Kreta.”
- „Kawałek chleba, dobry człowieku?”
- „Wytrzymaj, serce.”
- „Na progu siedzi się najlepiej.”
- „Psy u Eumajosa mądre.”
- „Cicho. Patrz na łuk.”
Rozmowa
Spoiler: co mówi Żebrak kliknij, żeby odsłonić
Na powitanie: „Siadaj, siadaj, miejsca starczy. Eumajos rzucił skór na chrust dla dwóch. Kim jestem? Kreteńczykiem. Z szerokiej Krety, gdzie sto miast. Ojciec mój, Kastor, syn Hylaksa, bogaty był, tylko że ja z nałożnicy. Bracia rzucili losy o majątek i dali mi dom i tyle co nic. Ale wziąłem żonę z bogatego rodu, bo tchórzem nie byłem. Pola nie lubiłem. Lubiłem okręty, włócznie i dobrą wojnę. Pod Troją stałem przy Idomeneusie. Potem Egipt, dziewięć okrętów. Moi ludzie zamiast słuchać, poszli palić pola Egipcjanom. Wszyscy przepadli, a ja padłem królowi do kolan i żyłem. Siedem lat tam siedziałem. Potem Fenicjanin, kłamca jakich mało, wziął mnie niby na handel, a chciał sprzedać w Libii. Zeus rozbił okręt piorunem. Dziewięć dni trzymałem się masztu. Morze wyrzuciło mnie u Tesprotów, u króla Fejdona. Tam słyszałem o Odyseuszu, wiesz? Że poszedł do Dodony pytać dąb Zeusa, jak wracać: jawnie czy po cichu. Potem żeglarze z Dulichionu zdarli ze mnie płaszcz, dali te łachy i związali. Wyplątałem się nocą i dopłynąłem tu wpław. Tak było. Mniej więcej. … Jedz, obcy. Ja też jem. Tu wszyscy są obcy, tylko świnie są u siebie.”
Odpowiedzi na pytania
- Kim jesteś?
- Kreteńczyk. Syn Kastora, syna Hylaksa, z nałożnicy. Wojownik kiedyś, żebrak teraz. Bogowie lubią takie odwrócenia. Ja mniej.
- Czym się zajmujesz?
- Chodzę od stołu do stołu z workiem i proszę. Też praca. Uczy pokory szybciej niż wojna. Kiedyś dowodziłem okrętami. Dziewięcioma. Albo dziesięcioma, nie pamiętam, stary jestem.
- Co tu w okolicy?
- Ładna wyspa. Skalista, kozia, koni tu nie wypasiesz. Chlewnia pod Kruczą Skałą, pałac na wzgórzu, przystań pod Nejonem. Skąd wiem? Eumajos opowiada. Dużo opowiada, jak się go dobrze słucha.
- Masz rodzinę?
- Na Krecie miałem żonę z bogatego domu. Dzieci. Pewnie myślą, że nie żyję. Może i lepiej. Dwadzieścia lat to długo, człowiek wraca i nie wie, czy go jeszcze poznają.
- Czego się boisz?
- Że mnie poznają za wcześnie. Znaczy… że mnie stąd przegonią, zanim się najem. Żebrak się boi głodu, nie ludzi.
- O czym marzysz?
- Wyspać się we własnym łóżku. Takim, którego nikt nie przeniesie. … Każdy żebrak tak marzy, nie patrz na mnie.
- Co lubisz jeść?
- Prosię od Eumajosa, pieczone na rożnie, posypane jęczmieniem. Kawałek z grzbietu, co mi dał z szacunku. Żebrakowi rzadko dają grzbiet.
- Smoki istnieją?
- W Egipcie widziałem węża, co połknął cielaka razem z kopytami. Gruby jak maszt. Tak było. Może trochę cieńszy. Ale prawdziwych smoków nie widziałem. Widziałem gorsze rzeczy. Na jednym oku.
- Co zrobisz z workiem złota?
- Najpierw płaszcz i sandały. Potem bym poszedł do Dodony, zapytać dąb Zeusa, czy wracać jawnie, czy po cichu. A potem… nie wiem. Wydałbym na wino Marona. Pije się z dwudziestoma miarami wody i i tak pachnie na całą izbę. Słyszałem.
- Znasz jakiś dowcip?
- Pyta cyklop: jak się nazywasz? A człowiek mówi: Nikt. Cyklop krzyczy do sąsiadów: Nikt mnie krzywdzi! A sąsiedzi: to śpij. … Słyszałem to na Krecie. Ktoś opowiadał. Nie ja byłem w tej grocie, co ty.
- Jak ci ta pogoda?
- pogodnie: Słońce. Dobrze. Na progu ciepło, a w słońcu łachmany wyglądają mniej żałośnie.
deszcz: Pada. Eumajos da mi skórę na plecy. Pod Troją padało gorzej, śnieg jak szron, a ja bez płaszcza.
mgła: Mgła. Jak tego dnia, kiedy obudziłem się… kiedy dopłynąłem tu wpław. Nie poznałem wtedy wyspy. Wszystko szare. - Co o mnie myślisz?
- Obcy. Dobry człowiek, mam nadzieję. Kawałek chleba?
Słyszałem o tobie. Eumajos mówi, że jesz u niego jak gość, nie jak pan.
Ty jesteś swój. Tak mi się zdaje. Zdawało mi się już wiele razy, raz miałem rację.
Śpiewają o tobie w portach, mówią. O mnie też kiedyś śpiewali. O tym, kim byłem na Krecie. - Co słychać?
- Psy u Eumajosa dziś spokojne.
Kawałek chleba, dobry człowieku? Nie? Też dobrze.
Na progu siedzę. Wszyscy mnie widzą i nikt mnie nie widzi.
Pies przy bramie… nieważne. Dym.
Spiż w komorze. Dym go już nie zepsuje.
Łuk idzie z rąk do rąk. Cicho.
Jeden wyjechał. Dobrze. - O sąsiadach
- Świniopas Eumajos: Dobry świniopas. Najlepszy na świecie. Karmi żebraka jak króla, a o swoim królu mówi przy nim tak, że człowiekowi oczy mokną. Od dymu.
Telemach: Syn króla. Wysoki. Ma nogi i oczy po ojcu, tak mówią. Ja tam ojca nie znałem. Dobry chłopak. Lepszy, niż myśli.
Penelopa: Królowa. Rozmawiała ze mną przy ogniu. Mądrzejsza od wszystkich w tym domu. Mądrzejsza od niejednego króla. Tak słyszałem.
Eurykleja: Stara niania. Ręce ma szorstkie, a oczy za dobre. Za dobre na moje nogi.
Antinoos: Ten gruby, co rzuca podnóżkami? Jego ojca ktoś kiedyś obronił przed ludem. Syn się odwdzięcza po swojemu. Bogowie to widzą.
Eurymachos: Gładki. Uśmiecha się jak kupiec przed oszustwem. Rzucił we mnie podnóżkiem i trafił podczaszego. Ma słabą rękę.
Amfinomos: Amfinomos z Dulichionu. Jedyny, co mi podał kubek, zanim kazali. Szkoda go. Szkoda, że siedzi przy tym stole.
Kozopas Melantios: Kozopas. Kopnął mnie w biodro przy źródle nimf. Pamiętam jego nogę. Jego nogi też będą pamiętać.
Melanto: Ta z czerwoną wstążką? Lży starych przy ogniu. Królowa ją wychowała. Niektóre dzieci rosną w złą stronę.
Laertes: Stary w sadzie? Nie byłem u niego. Słyszałem, że kopie i liczy drzewa. Trzynaście grusz… tak mówią. Nie wiem, skąd wiem.
Pasterz Filojtios: Pasterz krów. Podał mi rękę i się rozpłakał. Dobry człowiek płacze przy żebraku, bo myśli o kimś innym.
Mentor: Stary z agory? Patrzy na mnie, jakby wiedział więcej, niż mówi. Ma szare oczy. Dziwne oczy jak na starego.
Aojda Femios: Pieśniarz. Śpiewa im, bo musi. Kto śpiewa z przymusu, ten nie jest winny. Zapamiętam.
Herold Medon: Herold. Słyszy wszystko i nic nie mówi. Rzadka cnota. Rzadsza niż odwaga.
Leodes: Ten od wnętrzności? Brzydzi się i siedzi. To najgorsze z obu.
Ktezippos z Same: Rzucił we mnie racicą wołu i powiedział, że to dar dla gościa. Dar. Zapamiętam ten dar.
Eupejtes: Ojciec Antinoosa. Bogaty. Kiedyś biegł przez to miasto z ludem na karku i ktoś go wpuścił do domu. Ciekawe, czy pamięta kto.
Kalipso: Bogini z Ogygii? Słyszałem o niej. Śpiewa przy krośnie złotym czółenkiem. Żebrak dużo słyszy po portach.
Nausykaa: Królewna od Feaków? Prała chusty nad rzeką. Tak mówią w portach. Niech jej się dobrze żyje. Niech dostanie dobrego męża.
Inne tematy
- „Chodź za chlew. … Patrzysz na mnie, jakbyś mnie znał. Znasz. Wiem. I ja ciebie znam. Nie wiem jeszcze, po czyjej stronie stoisz. Nie mówię, że jesteś zły. Mówię, że nie wiem, kim jesteś. Słuchaj więc. Nie znasz mnie. Ani słowa nikomu. Jak piśniesz, zginę ja, zginie syn i ten dobry świniopas, a ty popłyniesz dalej. Zobaczę, jak umiesz milczeć.”
- „Syn wie. Teraz słuchaj. Dziś w nocy, jak zalotnicy rozejdą się spać, wynieście z Telemachem broń z megaronu do komory. Całą. Włócznie, tarcze, hełmy, cztery stojaki pod ścianami. Zostawcie dwa miecze, dwie włócznie i dwie tarcze z wołowej skóry, dla nas, żeby było po co sięgnąć. Jak ktoś rano zapyta, gdzie broń, powiedzcie: wyniosłem, bo dym psuje spiż. Nie wygląda już tak jak wtedy, kiedy Odyseusz odpływał pod Troję, od ognia cały poczerniał. I jeszcze: że przy winie łatwo o kłótnię, a żelazo samo ciągnie rękę do siebie. To nawet prawda. Najlepsze kłamstwa są z prawdy. A ty nieś po cichu. Zobaczę, czy umiesz nosić tak, jak umiesz milczeć.”
- „Cicho. Łuk idzie z rąk do rąk i żaden go nie napnie. Za chwilę poproszę o niego ja. Ty wyjdź. Nie gniewaj się. Nie ufam ci jeszcze, a przy tych drzwiach muszą stać ludzie, którym ufam jak sobie. Wyjdź na dziedziniec i nie wracaj, dopóki drzwi się nie otworzą.”
- „Amfinomos został. Ostrzegłem go, jak umiałem. Że ziemia nie nosi nic słabszego od człowieka. Że póki bogowie dają siłę, człowiek myśli, że nic złego go nie spotka. Że pan tego domu jest niedaleko. Słuchał. Pokiwał głową, smutny, jakby już wiedział. I usiadł z powrotem przy stole. Nie każdego da się wyprowadzić z domu, który się pali. Nawet jak się go weźmie za rękę.”
- „Przy źródle nimf, w drodze do miasta, spotkaliśmy kozopasa. Melantios. Wyzwał mnie od włóczęgów, co wylizują garnki po cudzych stołach, i kopnął w biodro. Stałem. Myślałem, czy go podnieść i rozbić mu głowę o kamień. Wytrzymałem. Eumajos się modlił przy źródle, głośno, żeby pan wrócił. A ja stałem i słuchałem tej modlitwy z obolałym biodrem.”
- „Chodziłem dziś od stołu do stołu z workiem, jak żebrak. Każdy coś dał. Kawałek chleba, kość z mięsem. Antinoos nie dał nic. Rzucił we mnie podnóżkiem, trafił w prawy bark. Stałem jak skała. Nawet inni zalotnicy mu powiedzieli, że źle robi, bo bogowie chodzą po świecie przebrani za obcych i patrzą, kto szanuje gościa. Śmiał się. Niech się śmieje. Brzuch mi przeszkadza bardziej niż bark.”
- „Opowiem ci coś spod Troi. Zasadzka pod murami, noc, zimno, śnieg pada jak szron, tarcze pokryte lodem. Ja jeden bez płaszcza, głupi, zostawiłem w obozie. Mówię Odyseuszowi, który leżał obok: zamarznę. A on podniósł głowę i powiedział do wszystkich: niech ktoś pobiegnie do Agamemnona po posiłki. Jeden zerwał się, zrzucił płaszcz i pobiegł. A ja się w ten płaszcz owinąłem i przeleżałem do świtu. Ładna opowieść, co? Opowiedziałem ją Eumajosowi w zimną noc. Dał mi swój płaszcz. Mądry świniopas, zrozumiał, o co proszę.”
- „Wiesz, czego się nauczyłem przez dwadzieścia lat? Mówić do własnego serca. Wytrzymaj, serce. Wytrzymałeś gorsze rzeczy, jak cyklop zjadał ci przyjaciół. Wytrzymaj i teraz. Serce szczeka we mnie jak suka nad szczeniętami, kiedy obcy podchodzi. A ja mu mówię: leżeć. I leży. Prawie zawsze.”