Dymarz Wojsław
Nocą idzie gdzie indziej.
Co woła, gdy przechodzisz
- „Nie stój przy piecu.”
- „Miech, miech, miech.”
- „Żelazo dla Brzezin. Dla Brzezin, mówię.”
- „Krata zimna. Piec był ciepły.”
- „Pas mi zabrali. Jakbym miał na czym wisieć.”
- „Nie stój przy piecu. Ani przy mnie.”
- „Idź już.”
Sprzedaje
Rozmowa
Spoiler: co mówi Dymarz Wojsław kliknij, żeby odsłonić
Na powitanie: „Nie stój tak blisko pieca, bo ci brwi zejdą, jak mnie w zeszłym roku. Wojsław, dymarz. Trzy piece, trzy dymarki, od nich osada ma nazwę. Ruda z bagna, węgiel od Mścisławy, a z pieca łupka żelaza, dziurawa jak chleb z popiołu. Kujesz ją, aż przestanie sypać żużlem, i masz żelazo dla Brzezin. Tak mówię każdemu. Tobie też.”
Odpowiedzi na pytania
- Kim jesteś?
- Wojsław, dymarz. Od dziada i ojca. Ręce czarne, płuca czarne, sumienie… zależy, kogo pytasz.
Wojsław. Był dymarz, jest więzień. Pośrodku jeszcze trochę człowieka. - Czym się zajmujesz?
- Wytapiam żelazo z bagiennej rudy. Trzy piece, miech, węgiel, cierpliwość. Z jednego wytopu łupka na dwa siekiery. Na dwa groty też.
Teraz liczę cegły w ścianie. Sto dwadzieścia trzy. Jutro policzę jeszcze raz, może wyjdzie inaczej. - Co tu w okolicy?
- Dymarki to trzy piece, karczma, kopiec Mścisławy i kładka do wsi. Wyżej góra i klasztor. Na południe grań, a za granią… za granią nic, co by cię obchodziło.
- Masz rodzinę?
- Żony nie mam. Miałem syna, poszedł do Brzezin na czeladnika i nie wrócił, bo tam płacą lepiej. Wszyscy odchodzą tam, gdzie płacą lepiej. Ja też, tylko nie nogami.
- Czego się boisz?
- Że kiedyś zobaczę grot ze swoim znakiem w kimś, kogo znam.
- O czym marzysz?
- Piec, co nie pęka. Taki, co go nie trzeba rozbijać po każdym wytopie. Dziad mówił, że takie stawiają za morzem. Za morzem wszystko lepsze.
- Co lubisz jeść?
- Kapuśniak u Hanki, z kością. Jem po wytopie, w nocy, na stojąco, bo jak usiądę, to zasnę z łyżką w ręce.
- Smoki istnieją?
- Smok to piec, co lata. Jakby taki był, ludzie by go już dawno zaprzęgli do miecha.
- Co zrobisz z workiem złota?
- Zapłaciłbym Wróblowi, żeby więcej nie przysyłał pisarza. I zostało by mi akurat tyle, żeby nie musieć sprzedawać nikomu innemu.
Wykupiłbym się z lochu. Radosz by nie wziął. To bym zostawił Mścisławie i Hance, na zimę. - Znasz jakiś dowcip?
- Przychodzi pisarz Wróbla do dymarki, kładzie łupkę na wadze i mówi: lekka. Dymarz mówi: to połóż i siebie, razem wyjdzie w sam raz. Nie śmieszne? Pisarz też się nie śmiał.
- Jak ci ta pogoda?
- pogodnie: Słońce. Glina schnie szybciej, piec szybciej pęka. Każda pogoda ma swoją wadę.
deszcz: Leje. Miech nasiąka, ruda mokra, węgiel syczy. Dziś łupka wyjdzie jak gąbka.
mgła: Mgła od kanału. Dobrze. We mgle nikt nie liczy, ile dymu idzie z pieców. - Co o mnie myślisz?
- Obcy. Stój dalej od pieca, bo poparzysz się albo zobaczysz za dużo.
Hanka o tobie gadała. Że płacisz z góry. Rzadka rzecz.
Swój jesteś, chociaż wolałbym, żebyś nie był. Swoim trudniej skłamać.
O tobie śpiewają nawet dymarze, a dymarze śpiewają tylko o piwie. Coś musiałeś zrobić. - Co słychać?
- Kopuła pękła na drugim piecu. Lepię nową.
Pisarz Wróbla ma przyjechać w czwartek. Już mi kwaśno.
Strażnik mówi, że w Dymarkach nie dymi. Pierwszy raz od trzydziestu lat.
Wczoraj wozy były wcześniej. Ktoś się spieszy. - O sąsiadach
- Węglarka Mścisława: Mścisława liczy mi węgiel jak bankier. Ma prawo. Bez niej moje piece to garnki z gliny.
Karczmarka Hanka: Hanka bierze moje pieniądze i nie pyta. Najlepsza karczmarka na świecie. Albo najgorsza, zależy, co się płaci.
Przewodnik Bartek: Bartek prowadzi ludzi pod górę i liczy ich co sto kroków. Ja bym liczył co dziesięć, po tym, co mu się stało z bratem.
Gajowy Pałka: Pałka siedzi na tej swojej ambonie i patrzy. Kiedyś za dużo zobaczy i spadnie.
Kupiec Wróbel: Wróbel. Waży moje żelazo na swojej wadze i płaci moim potem. Uczciwy kupiec z Brzezin, czyli taki, co oszukuje na papierze.
Kapitan Radosz: Kapitan od lochu. Porządny. Porządni są najgorsi, bo ich się nie da przekupić, tylko przekonać.
Proboszcz Benedykt: Proboszcz z katedry raz poświęcił mi piece. Następny wytop wyszedł najgorszy w życiu. Nie mówię, że przez to. Mówię tylko, co wyszło.
Inne tematy
- „Czarta we mnie widzisz? We mnie jest tylko dym i żal. Kołek patrzył na mnie jak na rudę do pieca. Przez ciebie.”
- „Dobra. Nie patrz tak, wiem, z kim gadałeś. Pałka widzi wozy ze swojej ambony, Mścisława liczy mi węgiel, a Hanka gryzie każdą monetę, odkąd ją raz oszukali. W tej osadzie nic się nie ukryje, wszyscy tylko udają, że nie widzą. Tak. Co drugą łupkę biorą orkowie. Wozy przyjeżdżają nocą od południowej stopy grani, koła w szmatach, żeby nie stukały na kamieniach. Wróbel płaci mi za żelazo jak za złom, a potem sprzedaje radzie jak srebro. Orkowie płacą srebrem od ręki i się nie targują. Osada żyje z tych pieców, a zima przyjdzie, czy będę uczciwy, czy nie. Wiem, na co idzie to żelazo. Na groty, na kilofy. Wiem. … No. To teraz powiedz, co z tym zrobisz. Tylko szybko, bo piec stygnie.”
- „Przyszedłeś popatrzeć? Patrz. Radosz kazał mi oddać pas, żebym się nie powiesił. Nie powiesiłbym się, mam piece. To znaczy miałem. Strażnicy mówią, że w Dymarkach zimno. Mścisława gasi mielerz, Hanka zamyka karczmę wcześniej, bo nie ma komu pić. Orkowie kupią żelazo gdzie indziej, gorsze. Moje przynajmniej było porządne. … Dobrze zrobiłeś. Nie myśl, że łatwo mi to przeszło przez gardło.”
- „Trzy sztaby dostałeś i gęba na kłódkę, tak się umówiliśmy. Wozy dalej przyjeżdżają. Wczoraj ork od wozów zapytał, czemu mam takie spokojne ręce. Nie wiedziałem, co powiedzieć. Spokojne, bo już się nie boję, że ktoś się dowie. Ktoś się dowiedział. Ty. Teraz się boję czegoś innego. Że mi z tym będzie coraz łatwiej.”
- „Kowal spod ziemi mówił, że widział w orkowych rękach kilofy z dobrego żelaza? Ze znakiem? … Dwie kreski i kółko. Mój znak. Ludzie w klatkach kopią nimi sól. Tego nie wiedziałem. Myślałem, że orkowie kują z mojego żelaza miecze i giną od naszych. Uczciwa wojna, myślałem. A oni dają je jeńcom do ręki. Wolałbym dalej nie wiedzieć.”
- „Dymarka to piec prawie na jeden raz. Lepisz z gliny, ładujesz rudę i węgiel na zmianę, warstwa po warstwie, dmuchasz miechem dzień i noc. Potem rozbijasz kopułę, a w środku łupka, jak serce w żebrach. Każdy wytop to nowa kopuła. Mój dziad mówił, że dymarz to jedyny rzemieślnik, który co tydzień rozwala własny warsztat. I co tydzień płaci za glinę.”
- „Wróbel przysyła wóz co dwa tygodnie i swojego pisarza z wagą. Waga jego, odważniki jego, cena jego. Pisarz zawsze mówi, że łupka lekka. Raz zważyłem tę samą łupkę u Hanki na wadze do mąki. Wyszło dwa funty więcej. W Brzezinach to się nazywa handel. U nas złodziejstwo, ale my jesteśmy ze wsi, to się nie znamy.”
- „Mścisława pali dla mnie węgiel od dwudziestu lat. Jak jej chłop wpadł w mielerz, siedziałem z nią trzy noce u Hanki, przy łóżku. Teraz patrzy na mnie, jakby liczyła worki. Liczy. Ona zawsze liczy. Węglarka, co nie liczy, kończy w kopcu.”
- „Pies to Żużel. Szczekał kiedyś na wszystko, co jedzie nocą drogą u stopy grani. Teraz nie szczeka. Przyzwyczaił się. Psy się przyzwyczajają szybciej niż ludzie. Ludzie też, tylko się wstydzą.”
- „Nocą dymię. Piec nie wie, że noc, a jak przestanę dmuchać, łupka wyjdzie jak gówno. Idź spać do Hanki, tu się nie śpi. I nie łaź na południe, wzdłuż grani. Dziki tam nocą chodzą. Dziki i inne.”
- „Łańcuch? Na co ci łańcuch? Nie wyglądasz na takiego, co trzyma psa na podwórku. Mów, na co. Od tego zależy cena.”
- „Przy kim ogień się nie trzyma? Dziwne pytanie. … U Mścisławy. Mielerz jej gaśnie, trzy razy w tygodniu, od zimy. Trzydzieści lat nie zgasł jej ani razu. Mówi, że drewno mokre. Drewno jest suche, sam jej woziłem.”
- „Mielerz się pali równo. Mścisława przyszła, postawiła mi piwo. Pierwszy raz od zimy. Nie wiem, co się stało, i chyba nie chcę wiedzieć.”
Kategorie: Mieszkańcy · Brzeziny
Sztaba żelaza